KRÄ°ZDE HANGÄ° TÜRK ŞİRKETLERÄ° BATAR?
Dolar fiyatı sakinleşti, televizyonların tantanası duruldu; sıra bize geldi.
Çevremdeki herkes soruyor:
\”Dolar ne olur?\”
\”Küresel kriz henüz tam olarak Türkiye\’ye gelmedi deÄŸil mi?\”
\”Batacak firmalar, bankalar olur mu?\”
Kanuni yasaklardan dolayı; ÅŸu banka batabilir, ÅŸu firma kredi darboÄŸazına girebilir, ÅŸunun döviz riski çok yüksek diyebilme imkanımız sınırlı. Ama dilimiz döndüÄŸünce genel duruma örnekler vermekten kaçınmayacağız. Çünkü bu ÅŸirketlerin tamamı halka açık ve Ä°stanbul Borsası\’nda iÅŸlem görüyor.
Kim batar, kim çıkar?
ÖrneÄŸin medya sektöründe, gazete, TV kanalı satmak zorunda kalacak grup var mı? Bu soruya rivayet ya da dedikodular üzerinden deÄŸil bilançolarla yanıt aramak gerekir. Her ÅŸirket satılmak için kurulur. Ama mesele ÅŸirketlerin fiyat bulabilmesindedir.
Büyük bir medya grubu var; çıplak gözle bakıldığında durum pek de iç açıcı görünmüyor. (Dileyen detayları 30 Haziran 2008 bilançolarında bulabilir.) Grubun bazı finansal verileri ÅŸöyle:
Net Döviz Pozisyonu (Milyon YTL): – 1.239
Net Nakit (Milyon YTL): (- ) 962
Net Nakit / Aktif Toplamı: (- ) %21
Özsermaye / Aktif Toplamı: %30
Verilerin Türkçesi ÅŸöyle:
– Grubun döviz varlıkları ile borçları (yükümlülükleri) arasındaki fark 1.2 milyar YTL tutarındadır. Yani dolar \”“ euro fiyatı arttıkça bu grup zora girer.
– Söz konusu grubun 30 Haziran itibariyle 1 milyar YTL civarında \”net\” nakit açığı var. Bu rakam çok ciddi paradır. Ä°ktisadi ajanlar 2001 krizinde olduÄŸu gibi birbirine borç vermeyecek hale gelir ve ödemeler sistemi kilitlenirse, bu grup 10 para için yalvarır hale gelir. Bu nedenle yüzlerce çalışanı iÅŸten çıkarıyorlar.
– Gelir – gider arasındaki nakit fark, (eÄŸer alıcı bulunabilirse) varlıklar satılarak karşılanabilir. Ama söz konusu grup bugünkü defter deÄŸerleriyle bile kötü resim veriyor. Varsayalım, grubun 100 liralık paraya dönüÅŸtürülebilir varlığı var. Net nakit / aktif toplamı oranına göre grup sıkıştığında nakit ihtiyacını varlıklarının yüzde 25\’ini satarak karşılayabilir. Ancak yapılacak her harcama cepten yemek ve sermayeyi küçültmek anlamına gelecektir. Durumu ÅŸöyle basitleyelim: Grup, evin kirasını ödemek için her ay evdeki eÅŸyaların bir bölümünü satmak zorunda kalacaktır.
– Grubun \”Özsermaye / aktif toplamı\” oranı da oldukça riskli seviyede. Dünya sermaye yokluÄŸuyla kırılırken, krizden korunmak için daha güçlü, yüzde 30 oranının çok üzerinde özsermayeye ihtiyaç bulunuyor.
Peki, bu şirkete benzer şirket sayısı fazla mı?
Türkiye\’nin anlı ÅŸanlı gruplarının bir bölümünün durumunu oldukça riskli görülüyor. Bir bölümünün durumu ise fena deÄŸil. Hisseleri Ä°stanbul borsasında iÅŸlem gören ÅŸirketlerden bazılarını sektör bazında inceleyelim:
– Teknoloji, biliÅŸim, haberleÅŸme:
Sektördeki pek çok ÅŸirket iyi durumda. ÖrneÄŸin en büyük ÅŸirketin özsermaye / aktif toplamı yüzde 70. Bu ÅŸirketin 2.7 milyar YTL nakit fazlası var. Döviz varlıkları da borçlarından 738 milyon YTL fazla. Aynı sektördeki bir baÅŸka ÅŸirketin özsermaye / aktif toplamı oranı yüzde 65, diÄŸerinin yüzde 33, öbürünün yüzde 35.
Tabi bu oranlar tek başına her ÅŸeyi ifade etmiyor. Özsermayesi kuvvetli yüzde 35\’lik ÅŸirketin döviz açığı rekor seviyede. Ä°lk altı aylık bilançoya göre bu ÅŸirketin tam 2.1 milyar YTL\’lilik döviz açığı var. Yani dövizin artması hiç iÅŸine gelmiyor.
– Otomotiv:
Bir ÅŸirket hariç sektörün tamamının çok büyük nakit açıkları var. En yüksek nakit açığını taşıyan bir ÅŸirket var ki, verileri dikkatle izleneli. Bu ÅŸirketin net döviz açığı 343 milyon YTL, net aktif / aktif toplamı oranı ise eksi yüzde 17.
Åžirketin öz sermayesi yüksek; ancak paraya dönüÅŸtürülebilir varlıklarının deÄŸeri giderek düÅŸüyor. Özsermaye / aktif toplamı yukarıda sözünü ettiÄŸimiz medya grubunun seviyesinde; yani yüzde 32 olarak görünüyor. Yakında, ücretsiz izne çıkarılan iÅŸçilerin haberlerini alabiliriz.
– Petrol ve Petro Kimya:
Ekonominin ağır topları olan petrolcülerin durumu ürpertici. Sektörün en büyüÄŸünün 4.3 milyar YTL döviz açığı var. Ama bu rakam sizi telaÅŸa düÅŸürmesin. Sektörün özelliÄŸi gereÄŸi nakit hareketleri büyük miktarlı ve hızlı oluyor. Bu yüzden aynı ÅŸirketin 41 milyon YTL net nakit fazlası var. DiÄŸer taraftan net nakit fazlasının aktif toplamına oranının sıfır (0) olması dikkat çekici.
Rakam silsilesinin ardından bazı okurların yorulmuÅŸ olabileceÄŸini tahmin ediyorum, bu yüzden diÄŸer sektörlere girmeyeceÄŸim.
Borsa ÅŸirketlerini bütün olarak incelediÄŸinizde çıkan sonuçlar kısaca ÅŸöyle:
– Dolar \”“ euro fiyatı arttıkça, pek çok büyük ÅŸirket yöneticisinin kalp spazmının eÅŸiÄŸine geldiÄŸini tahmin etmek zor deÄŸil.
– Amerikan krizi kapitalizmin krizidir. Daha önce de yazdığımız üzere sistemin kuralları yeniden tasarlanacaktır. Mevcut finans mimarisine baktığımızda \”atlar tepiÅŸirken eÅŸeklerin aÅŸağıda ezileceÄŸi\” kaçınılmaz görünüyor. Türkiye de öyle ya da böyle bu krizden nasibini alacaktır. Özetle özel sermaye ÅŸirketlerini ve iÅŸçilerini iyi günler beklemiyor. Büyük ÅŸirketler arasında mutlaka el deÄŸiÅŸtirmeler olacak.
– \’Büyük başın büyük derdi olur\’ diye bir atasözü var. Åžirketler varlıklarını satmaya çalıştığında en önemli sorun alıcı tarafında çıkacaktır. 2001 krizinde de yaÅŸandığı üzere malların fiyatları ucuzlayacaktır. Ancak satışa çıkan malların fiyat bulacağı garanti deÄŸildir; yurt içinde alıcı bulmak zor olur. Yine yabancılara kapı aralanır.
– Medya sektöründe, Yeni Åžafak Yazarı Fehmi Koru\’nun (Taha Kıvanç) dostlarına dayanarak verdiÄŸi spekülatif haberlere benzer geliÅŸmeler yaÅŸanmaz. \”Hakim gruplar, medya varlıklarını satışa çıkarır, diÄŸerleri alır\” senaryosu tutmaz. Çünkü Türkiye\’de medya sermayesinin geneli zayıftır. Türkiye çalkalandığında herkes para saklamaya özen gösterecektir. Aksi davranışta bulunanların, yani bütünüyle kaynağı belirsiz parayla hareket edenlerin geleceÄŸi olacağını tahmin etmiyorum. Sonucu, yine yabancı alıcılar belirleyecektir.
– Ä°ÅŸ Bankası Genel Müdürü Ersin Özince bile borçlanmakta zorlanabileceklerini ifade ederken, sanayi ve ticaret ÅŸirketlerinin akıllı biçimde borç yöneteceÄŸine güvenmek zordur. Risk, on milyarlarca dolardır.
– Türk ÅŸirketlerinin krize karşı anlamlı tedbir geliÅŸtirebileceklerini düÅŸünmek safdillik olur. Amerikan krizi, Amerikan Hükümetini de aÅŸan özellikte olduÄŸu için kriz yönetmekte tek tek ÅŸirketlerin baÅŸarılı olabileceÄŸini düÅŸünmek mümkün deÄŸildir.
– Dolar, 2 YTL olur mu? Tanrı bilir. Ä°ktisatta kur teorisi yapmak delice bir iÅŸtir. Döviz piyasasının yerleÅŸik yapısı bize ÅŸunu söyler: Bugünden sonra dolar fiyatı sürekli olarak yukarıyı test eder. Tepeye gelindiÄŸinde fiyat aÅŸağıya kırılır. Ne var ki düÅŸen fiyat bir öncekinin üzerinde kalır. Test edilen (sürekli olarak) yukarısı, yani daha yüksek fiyatlar olur.
– Türkiye ekonomisi dış politikaya bağımlıdır. DoÄŸalgaz örneÄŸini düÅŸünün. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ne diyor: \”Biz 1.5 trilyon dolarlık gaz piyasasında bir zerreyiz. Dolar ve petrol fiyatı arttıkça maliyetimiz artar, biz de zam yaparız.\”
Türk ekonomisinin hali aynen doÄŸalgaz gibidir.