GiriÅŸ ve Sonuç: Çok Dikkat
Bu hafta ekonomi ve finansal sistemde yaÅŸananlar kürede dev bir satış dalgasını ya da katasrofik vaka olasılığını artırdı. Bu olasılıklar hala en fazla %50 civarında, ama çok dikkat etmemiz gereken bir dönemden geçiyoruz. Bir ya da bir kaç ay sürecek bir ayı pazarı tüm küreyi etkisi altına alabilir. Bu senaryo ışığında Türkiye\’ye stres testi uyguladığımızda, politikada yönetim eksikliÄŸinin en büyük sorun olduÄŸunu, ardından küresel kredi pazarının tıkanmasının finans dışı sektöre vereceÄŸi hasarı görüyorum. Bu hasar TL\’de devaluasyon olarak yansıyarak tüm ekonomi ve piyasaları vurabilir. Döviz ve döviz cinsinden Euro\”tahviller ve altın cazip gözüküyor.
Zombi Bankalar
Yeni bir tsunamiden korkuyorum, çünkü küresel finansal sistemin sorunları bir buçuk yıllık çabalara raÄŸmen halledilemiyor, artmaya devam ediyor. Artık kamu malın olan Citibank\’a yeni sermaye enjeksiyonu yapılacak, ama uzmanlar yeterli olmayacağı görüÅŸünde. Halen en saÄŸlam dev olarak algılanan HSBC bile sermaye artırımına giderken, DoÄŸu Avrupa artık sadece Batı Avrupa\’nın merhametiyle ayakta duruyor. Bir fon yönetim ÅŸirketinin yakında ortak para birimi Euro\’nun dağılabileceÄŸi haberinin yankı yaratması bile yatırımcıların ne denli panik içinde olduÄŸunun göstergesi.
Finansal sistemin içinde bulunduÄŸu kritik durum bir yandan hisseler vasıtası ile borsaların performansını, öte yandan kurumların düÅŸen kredi notları ve daralan likiditesi nedeniyle kredi koÅŸullarını etkiliyor. Bu hafta Endonezya 10 yıllık vadede ancak %11\’den borçlanabildi. YavaÅŸtan açılan özel ÅŸirket tahvil pazarı yeniden kapanabilir. Bunlara baÄŸlı olarak bankaların kredi verirken her gün biraz daha dikkatli olduÄŸunu ve \”evlerine döndüklerini\” görüyoruz. Bu unsurlar da ekonomik krizi derinleÅŸtiren bir ters etkileÅŸim yaratıyor.
Ekonomik Kriz DerinleÅŸiyor
ABD yılın son çeyreÄŸinde %6.2 daraldı. Japonya\’da ihracat yıllık %50 civarında daralıyor. Nereden bakarsanız bakın, küre 1970 petrol ÅŸoklarından bu yana, belki de 2. Dünya Savaşı\’ndan bu yana görmediÄŸi bir daralma içinde. Bu süreçte ise dünyanın geleneksel motoru ABD tüketicisi hem ciddi bir servet kaybı yaşıyor, hem de iÅŸsizlik süratle artıyor. Asya ve Latin Amerika ihracat da yapamıyor. Bankacılık sistemi kilitli, GOP\’ların cari fazla ve rezervleri hızla eriyor. Bu derinlikte bir resesyonun artık 2009 yılında bitmeyeceÄŸi çok kesin. 2010 yılında ne olacak sorusuna da cevap aranırken, finansal sistem de hiçbir iyileÅŸme olmaması büyük eksi. Ekonomik krizin beklenenden çok daha derin ve uzun süreceÄŸi algılaması da tsunami beklentisinin ikinci nedeni.
Altın ve Oynaklık
Altın bu hafta deÄŸer kaybetti, ama trend olarak deÄŸer kazanıyor. Niçin, bence sebebi basit. Artık birçok yatırımcı finansal sistemde güvenilir bir menkul kıymet türü kalmadığını düÅŸünürken parasının deÄŸerini korumak için altına kaçıyor.
ABD doları da deÄŸer kazanıyor, çünkü ABD\’nin durumu göreceli olarak Japonya ve AB\’ye göre iyi. Ama, ülkenin ÅŸu ana kadar harcama ve finansal sistemi kurtarma taahhütleri 10 trilyon dolara yaklaÅŸtı. Bu yıl bütçe açığı GSYIH\’nın %12\’sini bulabilir. Bir noktada, ABD getiri eÄŸrisi deflasyona raÄŸmen hızla yükselebilir, ya da dolarda çok sert bir satış gelebilir. Bu ani yön deÄŸiÅŸimi de tsunamiden korkmak için üçüncü neden.
Zombi Ülkeler ve Vaka Riski
Elden geldiÄŸince diÄŸer GOP\’larla ilgili raporları inceliyorum. Mesela Latvia batık. Venezuela Arjantin, Romanya, Bulgaristan, Kazakistan ve Rusya hızla F/X rezervi ve bütçe dışı birikmiÅŸlerini kullanarak ayakta kalıyor. Kredi not indirimi veya ödemeler dengesi sorunlarından kaynaklanan bir kriz, ya da para biriminden kaçış dönüp dolaşıp bir küresel panik yaratabilir ve bizi vurabilir. Bu da tsunamiden korkmam için son neden.
Türkiye\’ye Stres Testi: Politik Belirsizlik
Åžimdi, eÄŸer bu kötü senaryo gerçekleÅŸirse, Türkiye ne kadar direnç gösterebilir, bir bakalım.
Artılarımız var, inkar etmiyorum.
En baÅŸta, cari açığın hızla daralması ve enflasyonda düÅŸüÅŸün süreceÄŸi algılamasının TCMB ve tüm aktörler arasında paylaşılması geliyor. Para politikası daha bir süre ekonomiyi desteklemek için kullanılacak.
Ama, iki tane de çok büyük sorunumuz var. Birincisi yalnız hükümet deÄŸil, tüm Ankara\’nın gözü seçimden baÅŸka bir ÅŸey görmüyor. Ankara hala paketlerle ve IMF olmadan ülkeyi bu krizden kurtaracağı düÅŸüncesinde. EÄŸer dışardan ÅŸok gelirse, Ankara yanlış tedbir alabilir, veya tedbirleri seçimler sonrasına geciktirerek zararın artmasına neden olabilir. Bununla baÄŸlantılı bir senaryo, Ankara\’nın yardıma ihtiyacı olduÄŸunu kavradığı günlerde, IMF\’nin diÄŸer \”hastaları\” ile meÅŸgul olup zamanında bize yardıma yetiÅŸmeyecek olması.
Ä°kincisi ise, cari açıktaki hızlı daralmaya karşın biz bu sene dış finansman gereksinimi hala 15\”25 milyar dolar arasında hesaplıyoruz. EÄŸer dışarda kredi pazarları tırmanırsa, aÅŸağıda piyasalar bölümünde anlatacağım habis senaryolar ile karşı karşıya kalırız. En son Ödemeler Dengesi verilerinde zaten tüm geleneksel finansman kalemlerinde gözle görülür daralmalar var. Ödemeler dengesinin \”net hata ve noksandan\” gelen 12 milyar dolar kurtarıyor. Bunun kaynağı yerlilerin yastık altındaki dövizi bozdurmaları veya Servet Affı olabilir. Ama, yastık altında kaç milyar var? Ayrıca, EÄžER TL\’nin UZUN SÜRE zayıf kalacağı algılaması yayılırsa, kimse doları bozdurur mu? Servet Affı da zaten siz bu satırları okurken bitti. Belki uzatılabilir, ama tekrar ediyorum: Åžirketini kurtaramayacağını anlayan patron, bir de yurtdışındaki parasını heba etmez.
Piyasalar: Zombi\’lerin Ä°ntikamı
Bence, %50 olasılıkla önümüzdeki bir ay içinde süresi haftalarla ölçülecek 2006 baharı, ya da 2007 AÄŸustosu türü dev bir ÅŸok yiyecek piyasalar. Bunların nedenlerini yukarıda saydım. Ayrıca, hedge fund\’lara yeni itfalar gelmesi ve bankaların \”korumacılık\” nedeniyle baÅŸka ülkelere kredi vermek istememesi veya vermemeye zorlanması da bize özgün riskler. Alternatif olarak, mesela Geithner planı çalışmaya baÅŸlayacak, konut pazarından aniden iyimser veriler gelecek ve bir ralli yaÅŸayacağız. Bu görüÅŸü asla göz ardı etmiyorum. Birçok uzman da F/K\’ların düÅŸük olduÄŸunu iddia ediyor. Ama üstüne bahse girecek kadar kuvvetli olduÄŸunu sanmıyorum. Ama, Wall Street bir %20 daha sopa yerse, o zaman çok olumlu olabilirim.
Negatif tür ÅŸoklar yaklaşıyorsa, ÅŸu göstergeler çok mühim olur:
- VIX ve diÄŸer tüm oynaklık göstergeleri aniden yukarı sıçrar.
- Büyük bir banka veya ülkenin batmakta olduÄŸu söylentileri yayılır.
- Altındaki fiyat artışlarının devamı tehlike işaretidir.
Åžokun bize yansıması muhtemelen kredi pazarlarının yeniden kitlenmesi ve finans dışı kurumların dış kredilerinin döndürülememesi kanalıyla olacak. Bu durumda, ÅŸirket iflasları artacak ki, bu Borsa\’yı vurur, çünkü batan ÅŸirketlerin bir kısmı kotedir. Ä°kincisi, tüm bankaların kötü aktifleri artacağı için Ä°MKB\”100 ikinci bir darbe yer.
Daha önemlisi, spot piyasada birçok ayrı kaynaktan döviz alım talebi gelir. 4\”6 hafta sürecek bir çalkantıda TL\’nin sepete karşı %10\”30 arası deÄŸer kaybı olası.
Böyle bir ortama yaklaÅŸtığımızda derhal dövize geçeceÄŸiz. BaÅŸka hiçbir ÅŸey kurtarmaz.
Çalkantıdan sonra TL güçlenip, ülke riski düÅŸeceÄŸi için 3\”15 yıllık Euro\”tahvilleri de iyi yatırım olur. Altın her türlü riskten korkanlar için güvenli liman. Mevduat vadesinin kısaltın, ama repodan kaçmayın.