Maymun ve Para EtkileÅŸimi
İş güç yok tabi, ilginç konuları araştırmaya başladık. Bugünkü yazı şuradan alıntı:
Keith Chen, Yale Ãœniversitesi’nde ekonomi bölümünde görev yapan bir profesör. Keith Chen’in araÅŸtırması, maymunlara para kullanmayı öğretmek ve bunun sayesinde topladığı bilgileri insanların para ile olan iliÅŸkisiyle karşılaÅŸtırıp, bilimsel sonuçlar çıkarmak.
AraÅŸtırma, Yale Ãœniversitesi’nin maymun laboratuarında baÅŸlıyor. Bu laboratuarda 7 adet capuchin maymunu deney kafeslerinde para kullanmayı öğreniyorlar. Para olarak, gümüş renkli somun kullanılıyor.
Süreç gayet basit. Ana kafesten bir maymun alınıp, deney kafesine koyuluyor. Bu maymuna para olarak bir somun veriliyor. Maymun öncellikle bu somunu kokluyor, ağzına götürüyor. Bu aşamada bir tepsi içinde çeşitli yiyecekler getiriliyor.
Amaç, bu 7 maymunun her birinin sevdiği yiyecek türünü bulmak ve bunları elde etmek için parayı kullanmalarını sağlamak. Deney kafesindeki maymun elmayı seçiyor. Araştırmacılar, maymuna elmayı vermeden önce elinden parayı alıp, maymuna yiyeceği veriyorlar. Bu süreç haftalarca sürüyor ve maymunlar birkaç hafta sonra, ellerindeki somunun yani paranın gücünü anlamaya başlıyorlar. Maymunlar paranın kullanımını; araştırmacılar da en çok tercih edilen yiyeceği öğrendikten sonra, yeni bir süreç başlıyor.
Fiyatlandırma sürecindeki amaç, maymunların insanlar gibi rasyonel kararlar verip vermediğini bulabilmek. Böylece araştırmacılar, birçok maymunun tercihi olan jelin fiyatını iki somun, elmanın fiyatını yarım somun ve üzümün fiyatını ise bir somun yapıyorlar. Buldukları sonuç ise gerçekten ilginç. Maymunlar deney sırasında tıpkı insanlar gibi para harcama konusunda çoğu zaman rasyonel davranıyorlar.
Paralarını, en çok yiyecek alabileceği şekilde harcamaya başlıyorlar. Maymunlar 1 somun verip 2 dilim elma almayı, fiyatı 2 somun olan bir adet jele tercih etmeye başlıyor.
Buraya kadar her ÅŸey güzel! Günlerden bir gün, yine ana kafesten, deney kafesine alınan maymun, deney kafesindeki bir tepsi içinde bulunan 12 somunu görüp, aniden çılgına dönüyor. Paraların bulunduÄŸu tepsiyi kapıp, ana kafese fırlatıyor ve kendisini de ana kafese atıyor. Ana kafesteki bütün maymunlar bir anda gökten para yaÄŸdığını görüp, yere düşen paraları kapışmaya baÅŸlıyorlar. Levitt, bunu yazısında maymun tarihinde gerçekleÅŸen ilk ‘banka soygunu’ (maymunun tepsiyi çalması) ve ‘hapishane kaçışı’ (maymunun deney kafesinden, ana kafese kaçışı) olarak tanımlıyor.Bütün bu kaos içinde araÅŸtırmacılar, ana kafesteki maymunlardan parayı geri almaya çalışıyor. Olay biraz yatıştığı bir anda Keith Chen, hiç görmemeyi tercih ettiÄŸini söylediÄŸi bir olaya ÅŸahit oluyor: Erkek maymunlardan biri, diÅŸi maymunlardan birine yaklaşıp, ona elinde bulunan somunlardan birini veriyor ve bunun karşılığında diÅŸi maymun, erkek maymunun seks teklifini kabul ediyor!
Ä°ÅŸin ilginç yanı, diÅŸi maymun ‘kazandığı’ parayı araÅŸtırmacıya getirip, bununla üzüm almaya çalışıyor. Chen, bu olayı maymun tarihindeki ilk ‘fuhuÅŸ’ olarak tanımlıyor.
Üniversitenin araştırma etik bölümü, maymunlar üzerinde yapılan para araştırmasının, maymunların yaşam koşulunu, değerlerini ve gündelik yaşamlarını tamamen değiştirdiği ve zedelediği gerekçesiyle araştırmayı iptal edip, maymunlara para verilmesini yasaklıyor.
Özellikle olaylara ve anlatım tarzına bayıldım. Yanlız piyasa koÅŸulları cidden kafes içinde felaketmiÅŸ. Bu maymunları aramıza sarsalar kim bilir polise kaç para yedirir bu maymunlar…
http://izzy.beskardes.com/2006/07/14/maymun-ve-para-etkilesimi/