Ä°ÅŸ güç yok tabi, ilginç konuları araÅŸtırmaya baÅŸladık. Bugünkü yazı ÅŸuradan alıntı:
Keith Chen, Yale Üniversitesi\’nde ekonomi bölümünde görev yapan bir profesör. Keith Chen\’in araÅŸtırması, maymunlara para kullanmayı öÄŸretmek ve bunun sayesinde topladığı bilgileri insanların para ile olan iliÅŸkisiyle karşılaÅŸtırıp, bilimsel sonuçlar çıkarmak.
AraÅŸtırma, Yale Üniversitesi\’nin maymun laboratuarında baÅŸlıyor. Bu laboratuarda 7 adet capuchin maymunu deney kafeslerinde para kullanmayı öÄŸreniyorlar. Para olarak, gümüÅŸ renkli somun kullanılıyor.
Süreç gayet basit. Ana kafesten bir maymun alınıp, deney kafesine koyuluyor. Bu maymuna para olarak bir somun veriliyor. Maymun öncellikle bu somunu kokluyor, aÄŸzına götürüyor. Bu aÅŸamada bir tepsi içinde çeÅŸitli yiyecekler getiriliyor.
Amaç, bu 7 maymunun her birinin sevdiÄŸi yiyecek türünü bulmak ve bunları elde etmek için parayı kullanmalarını saÄŸlamak. Deney kafesindeki maymun elmayı seçiyor. AraÅŸtırmacılar, maymuna elmayı vermeden önce elinden parayı alıp, maymuna yiyeceÄŸi veriyorlar. Bu süreç haftalarca sürüyor ve maymunlar birkaç hafta sonra, ellerindeki somunun yani paranın gücünü anlamaya baÅŸlıyorlar. Maymunlar paranın kullanımını; araÅŸtırmacılar da en çok tercih edilen yiyeceÄŸi öÄŸrendikten sonra, yeni bir süreç baÅŸlıyor.
Fiyatlandırma sürecindeki amaç, maymunların insanlar gibi rasyonel kararlar verip vermediÄŸini bulabilmek. Böylece araÅŸtırmacılar, birçok maymunun tercihi olan jelin fiyatını iki somun, elmanın fiyatını yarım somun ve üzümün fiyatını ise bir somun yapıyorlar. Buldukları sonuç ise gerçekten ilginç. Maymunlar deney sırasında tıpkı insanlar gibi para harcama konusunda çoÄŸu zaman rasyonel davranıyorlar.
Paralarını, en çok yiyecek alabileceÄŸi ÅŸekilde harcamaya baÅŸlıyorlar. Maymunlar 1 somun verip 2 dilim elma almayı, fiyatı 2 somun olan bir adet jele tercih etmeye baÅŸlıyor.
Buraya kadar her ÅŸey güzel! Günlerden bir gün, yine ana kafesten, deney kafesine alınan maymun, deney kafesindeki bir tepsi içinde bulunan 12 somunu görüp, aniden çılgına dönüyor. Paraların bulunduÄŸu tepsiyi kapıp, ana kafese fırlatıyor ve kendisini de ana kafese atıyor. Ana kafesteki bütün maymunlar bir anda gökten para yaÄŸdığını görüp, yere düÅŸen paraları kapışmaya baÅŸlıyorlar. Levitt, bunu yazısında maymun tarihinde gerçekleÅŸen ilk \’banka soygunu\’ (maymunun tepsiyi çalması) ve \’hapishane kaçışı\’ (maymunun deney kafesinden, ana kafese kaçışı) olarak tanımlıyor.Bütün bu kaos içinde araÅŸtırmacılar, ana kafesteki maymunlardan parayı geri almaya çalışıyor. Olay biraz yatıştığı bir anda Keith Chen, hiç görmemeyi tercih ettiÄŸini söylediÄŸi bir olaya ÅŸahit oluyor: Erkek maymunlardan biri, diÅŸi maymunlardan birine yaklaşıp, ona elinde bulunan somunlardan birini veriyor ve bunun karşılığında diÅŸi maymun, erkek maymunun seks teklifini kabul ediyor!
Ä°ÅŸin ilginç yanı, diÅŸi maymun \’kazandığı\’ parayı araÅŸtırmacıya getirip, bununla üzüm almaya çalışıyor. Chen, bu olayı maymun tarihindeki ilk \’fuhuÅŸ\’ olarak tanımlıyor.
Üniversitenin araÅŸtırma etik bölümü, maymunlar üzerinde yapılan para araÅŸtırmasının, maymunların yaÅŸam koÅŸulunu, deÄŸerlerini ve gündelik yaÅŸamlarını tamamen deÄŸiÅŸtirdiÄŸi ve zedelediÄŸi gerekçesiyle araÅŸtırmayı iptal edip, maymunlara para verilmesini yasaklıyor.
Özellikle olaylara ve anlatım tarzına bayıldım. Yanlız piyasa koÅŸulları cidden kafes içinde felaketmiÅŸ. Bu maymunları aramıza sarsalar kim bilir polise kaç para yedirir bu maymunlar…